fa شکل‌های فسفر خاک در چهار ردیف ارضی از مناطق اصفهان و شهرکرد عمومی Ggeneral پژوهشي Research شناخت شکل‌های شیمیایی فسفر موجود در خاک و تعیین مقدار هر یک از آنها می‌تواند ضمن کمک به شناخت فرایند تکامل خاک و درک فرایندهای ژنتیکی آن در ارزیابی حاصل‌خیزی خاک نیز به کار رود. در این پژوهش20 نمونه خاک از اعماق صفر تا 30 سانتی‌متری و 30 تا 60 سانتی‌متری در موقعیت‌های بالا، میانه و پایین چهار ردیف ارضی نواحی خشک (جی و زیار اصفهان) و نیمه خشک (فرخشهر و شهرکرد) انتخاب شدند. بر روی هر ردیف ارضی موقعیت بالای شیب شامل خاک کم‌عمق روی مواد مادری، میانه شیب شامل خاک غیر زراعی با پوشش طبیعی منطقه و در پایین شیب اراضی کشاورزی قرار داشت. خاک‌ها به روش دنباله‌ای برای تعیین مقادیر شکل‌های مختلف فسفر معدنی عصاره‌گیری شدند. میزان فسفر کل در خاک‌های مورد آزمایش بین 302 تا 1135 و با میانگین 715 میلی‌گرم در کیلوگرم خاک قرار داشت. حدود 65 تا 89 درصد فسفر کل خاک‌های مورد مطالعه را فسفر معدنی و 11 تا 35 درصد فسفر کل آنها را فسفر آلی تشکیل می‌داد. مقدار فسفر معدنی بین 204 تا 897 با میانگین 571 میلی‌گرم در کیلوگرم خاک و و فسفر آلی بین 70 تا 238 و با میانگین 144 میلی‌گرم در کیلوگرم خاک متغیر بود. میزان فسفر کل، فسفر معدنی و فسفر آلی در تمامی ردیف‌های ارضی مورد مطالعه از اراضی غیرزراعی به اراضی زراعی افزایش و از خاک‌های سطحی (عمق صفر تا 30 سانتی‌متر) به خاک‌های عمقی (عمق 30 تا 60 سانتی‌متر)کاهش نشان داد. در خاک‌های مورد مطالعه آپاتایت (Ca₁₀-P)، فسفات‌های آلومینیوم (Al-P)، اکتاکلسیم فسفات (Ca₈-P)، فسفات‌های آهن(Fe-P)، فسفات‌های محبوس در اکسیدهای آهن (Oc-P) و دی‌کلسیم فسفات (Ca₂-P) به ترتیب بیشترین درصد از فسفات معدنی خاک‌ها را شامل می‌شدند. <p>  Studying soil phosphorus fractions is useful in understanding soil pedogenesis as well as soil fertility. In this reseach, 20 soil samples were taken from different depths of 0-30 and 30-60 cm of upper-slope, mid-slope and lower-slope positions of four toposequences in arid (Jei and Ziar in Isfahan) and semiarid (Farokhshahr and Shahrekord) regions. In each toposequence, the soil depth was relatively low at the upper-slope position and increased toward the lower-slope. The soils in upper-slope and mid-slope were under scarce native vegetation where the soil in lower-slope was under farming activities. Soil phosphorus (P) fractionation was carried out using sequential extraction. The total soil phosphorus was in the range of 302-1135 with an average of 715 mg/kg. About 65-89% of total phosphorus were inorganic, and 11-35% organic. The amount of inorganic and organic P in the soil samples was in the range of 204-897 with an average of 571, and 70-238 with an average of 114 mg/kg, respectively. The amount of total, inorganic and organic P increased from upper-slope toward the arable lands and decreased from topsoil to subsoil in all toposequences. In the studied soils, apatite ( Ca₁₀-P ), aluminum phosphates(Al-P), octacalcium phosphates( Ca₈-P ), iron phosphates (Fe-P), iron oxides occluded phosphates( OC-P ) and dicalcium phosphates( Ca₂-P ) were the major constituents of the soil inorganic phosphates, respectively. </p> شکل‌های فسفر، ردیف ارضی ، خاک‌های آهکی، اصفهان، شهرکرد Phosphorus fractions, Toposequence, Calcareous soils, Isfahan, Shahrekord. 463 472 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-800&slc_lang=fa&sid=1 R. Dehghan رمضانعلی دهقان Yes H. Shariatmadari حسین شریعتمداری No H. Khademi حسین خادمی No