fa سینتیک تغییرات فسفر قابل استخراج در تعدادی از خاک‌های همدان عمومی Ggeneral پژوهشي Research ویژگی‌های خاک نقش مهمی در جذب فسفر دارد. اطلاعات درباره جذب فسفر در خاک‌های همدان محدود است. هدف از این پژوهش بررسی سرعت جذب فسفر در تعدادی از خاک‌های همدان به وسیله دو نوع عصارهگیر بیکربنات سدیم 5/0 نرمال (روش اولسن) و بیکربنات آمونیوم-دیتیپیای در مدت 2520 ساعت و انتخاب بهترین معادله سینتیکی جهت توصیف جذب فسفر و بررسی هم‌بستگی خصوصیات جذب فسفر با ویژگی‌‌های خاک بود. به این منظور 200 میلی گرم فسفر در کیلوگرم خاک به صورتKH₂PO₄ به نمونه‌های خاک اضافه شد. خاک‌های کود داده شده با رطوبت ثابت 20 درصد وزنی به مدت 2520 ساعت در انکوباتور در دمای 1±25درجه سانتی‌گراد نگه‌داری و در زمان‌های 1، 2 ، 4، 8 ، 24، 48، 72، 96، 120، 144، 168، 240 ، 336 ،504 ،672،840، 1008، 1176 ، 1344، 1512، 1680، 1848، 2016، 2186، 2352 و 2520 ساعت پس از اضافه کردن کود فسفره به خاک‌ها، عمل نمونهبرداری و عصاره‌گیری فسفر توسط عصارهگیر اولسن و بیکربنات آمونیوم-دیتیپیای انجام و معادله‌های سینتیکی مرتبه صفر، مرتبه اول، پخشیدگی پارابولیکی، تابع نمایی و الوویچ ساده شده بر داده‌ها برازش داده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که سرعت جذب فسفر در ابتدا سریع بوده، سپس کاهش یافت و به مقدار ثابتی رسید. مقدار فسفری که پس از 2520 ساعت خوابانیدن جذب شد در روش اولسن و بیکربنات آمونیوم-دیتیپیای به ترتیب در دامنه 8/253-6/162 و 1/253-3/193 میلیگرم در کیلوگرم بود. با توجه به بالا بودن ضرایب تشخیص و کم بودن خطای استاندارد برآورد معادله‌های سینتیکی، دو معادله الوویچ ساده شده و تابع نمایی بهتر از معادله‌های دیگر جذب فسفر را تشریح نمودند. دامنه تغییرات ضرایب سرعت در معادله الوویچ ساده شده و تابع نمایی توسط عصاره‌گیر اولسن به ترتیب 49/0-036/0 و 304/0-157/0 میلی‌گرم در کیلوگرم در ساعت و در روش بی کربنات آمونیوم-دیتیپیای به ترتیب 76/0-074/0 و 382/0-184/0 میلی‌گرم در کیلوگرم در ساعت بود. نمودار معادله‌ها در 336 ساعت دارای شکستگی بود. بنابراین دو معادله بر دادهها برازش شد(صفر تا 336 و 336 تا 2520ساعت) . در بخش اول نیز با توجه به بالا بودن ضرایب تشخیص و کم بودن خطای استاندارد برآورد معادله‌های سینتیکی الوویچ، تابع نمایی و پخشیدگی پارابولیکی بهتر از معادله‌های دیگر جذب فسفر را تشریح نمودند. ضرایب سرعت تعیین شده در این معادله‌ها در خاک‌ها تغییرات زیادی داشت. در بخش دوم معادله‌های سینتیکی قادر به توصیف جذب فسفر نبودند. نتایج این مطالعه نشان داد که سرعت جذب فسفر در خاک‌ها متفاوت بود و تحت تأثیر مقدار کربنات کلسیم، آهن و آلومینیوم بلوری و بی‌شکل می‌باشد. <p>  Soil properties play a significant role in phosphorus (P) sorption. Information about P sorption is limited in Hamadan soils. The objectives of this research were to study the P sorption in twelve soils of Hamadan, assess the capability of different kinetics equations describing P sorption and correlate the P sorption characteristics with the soil properties. The soils were fertilized with 200 mg P kg^-1as KH₂PO₄. Fertilized soil was incubated at 25±1 ˚Cfor 2520 h. The incubated samples at 1, 2, 4, 8, 24, 48, 72, 96, 120, 144, 168, 240, 336, 504, 672, 840, 1008, 1176, 1344, 1512, 1680, 1848, 2016, 2186, 2352, 2520 hours after P addition were extracted by two extractants. The soil phosphorous was extracted by 0.5 M sodium bicarbonate (Olsen solution) or by AB-DTPA. Zero order, first order, simplified Elovich equation, parabolic diffusion law and power function equations were fitted on the experimental data. The results showed that P sorption was initially rapid followed by a slow phase. The amounts of P sorption after 2520 h, ranged from 162.7 to 253.84 and 193.37 to 235.11 mg kg^-1 for the Olsen and AB-DTPA methods, respectively. Regarding to higher determination coefficient and lower standard error, Elovich and power function equations were suitable to describe P sorption kinetics. Rate constants of the Elovich and power function equations ranged from 0.036 to 0.49 and 0.157 to 0.304 mg kg^-1h^-1 for Olsen and from 0.074 to 0.76 and 0.184 to 0.382 mg kg^-1h^-1 for AB-DTPA. The trend of the data implied a discontinuity in slope at 336 h, as two region models might better satisfy the trend of the data in to two range ( 0 to 336 and 336 to 2500 hr). At the first section, the P sorption could be describe by simplified Elovich, power function and parabolic diffusion law kinetics equations. Rate constants in these equations varied among the soils. At the second section, kinetics equations could not describe the P sorption. The results of this study indicated that P sorption rates varied among the soils and Fe , Al and CaCo₃ affected on P sorption kinetics. </p> سینتیک، جذب فسفر، بیکربنات سدیم، بی‌کربنات، آمونیوم- دی‌تی‌پی‌ای kinetics, Sorption P, Sodium bicarbonate, AB-DTPA. 475 488 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-801&slc_lang=fa&sid=1 F. Tahmaseby فرنوش طهماسبی No A.R. Hosseinpur علیرضا حسین پور Yes