fa آثار تنش‌ های شوری و خشکی بر رشد و ترکیب شیمیایی و بیوشیمیایی چهار رقم پیاز خوراکی <span dir=ltr>(<i>Allium cepa</i>)</span> عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p>آثار شوری و خشکی بر رشد و ترکیب شیمیایی و بیوشیمیایی چهار رقم پیاز خوراکی دسکس، تگزارس ارلی گرانو (تگزاس)، دهیدراتور و پی‌اکس 492 در یک آزمایش گلخانه‌ای در گلدان بررسی گردید. تیمارهای تنش شوری عبارت بود از شاهد، 45 میلی‌مول کلرور سدیم و 45 میلی‌مول کلرور سدیم + 5 میلی‌مول کلرور کلسیم و تیمارهای خشکی عبارت بود از شاهد (نگهداری رطوبت گلدان‌ها در حد ظرفیت مزرعه) و خودداری از آبیاری تا زمانی که 50 درصد آب قابل استفاده مصرف شد، و سپس آبیاری تا حد ظرفیت مزرعه. گیاهان پس از چهار هفته از اعمال تیمارها برداشت شدند و وزن خشک اندام هوایی و ریشه، و سدیم، پتاسیم، کلسیم، پروتئین کل، قند و پرولین در اندام هوایی و ریشه اندازه‌گیری گردید. </p><p>نتایج نشان داد که تیمارهای کلرور سدیم و خشکی به طور معنی‌داری باعث کاهش وزن خشک اندام هوایی و ریشه شدند. از میان ارقام، رقم تگزاس بیشترین و رقم دسکس کمترین مقدار وزن خشک اندام هوایی را تولید کرد. کلرور سدیم به گونه معنی‌داری باعث افزایش سدیم و کاهش پتاسیم در اندام‌های هوایی و ریشه، و کاهش کلسیم در ریشه گردید. تیمار کلرور سدیم توأم با کلرور کلسیم آثار سوء ناشی از کلرور سدیم را خنثی نمود؛ بدین صورت که به طور معنی‌داری باعث افزایش وزن خشک اندام هوایی در دو رقم، و افزایش وزن خشک و پتاسیم ریشه و کاهش سدیم و قند در اندام‌های هوایی و ریشه همه ارقام گردید. کلیه تنش‌ها مقدار پروتئین کل اندام هوایی را در رقم تگزاس به گونه‌ای معنی‌دار افزایش دادند، در ارقام دیگر یا بی‌تأثیر بودند و یا باعث کاهش معنی‌دار آن گردیدند. مقدار پروتئین ریشه در کلیه ارقام، در اثر تیمارهای کلرور سدیم و کلرور سدیم توأم با کلرور کلسیم افزایش معنی‌دار پیدا کرد، ولی تنش خشکی تأثیری بر مقدار آن نداشت. افزایش و یا کاهش مقادیر قند و پرولین در اندام هوایی و ریشه تحت تأثیر تنش‌ها، از الگوی خاصی پیروی نکرد. از میان ترکیبات بیوشیمیایی اندازه‌گیری شده، مقدار پروتئین موجود در اندام هوایی گیاهان، تحت تنش‌های شوری و خشکی، هم‌بستگی مثبت بسیار زیادی با وزن خشک اندام هوایی نشان داد، که احتمالاً می‌توان از آن برای ارزیابی ارقام پیاز به این تنش‌ها استفاده نمود. </p> <p>A glasshouse study was conducted to measure the effects of salinity and drought stresses on growth and chemical and biochemical composition of 4 onion cultivars. The cultivars were Dessex, Texas Early Grano (Texas), Dehydrator, and PX492. Salinity treatments included control, 45mM NaCl, 45mM NaCl + 5mM CaCl2 and drought treatments were control (maintaining soil moisture at field capacity) and irrigation when 50% of available water was used. Four weeks after the treatments, the plants were harvested and root and shoot dry weights (RDW, SDW), Na⁺, K⁺, Ca²⁺, total protein, reduced sugars, as well as free proline contents were measured in both roots and shoots.</p><p> Results showed that NaCl and drought treatments significantly reduced SDW and RDW. The Texas cultivar and the Dessex cultivar produced the highest and the lowest amounts of SDW, respectively. NaCl significantly increased Na⁺uptake but reduced K⁺uptake in shoots and roots and also reduced Ca²⁺ uptake in roots. NaCl+CaCl₂significantly alleviated the deleterious effects of NaCl such that SDW significantly increased in two cultivars and increased RDW and the K⁺contents while causing decreased Na⁺and sugar contents in shoots and roots of all cultivars. All stresses increased total protein contents of shoots in Texas only but decreased or had no effect on others. Root total protein increased under salinity stress, while drought had no effect. Changes in proline and sugars in both shoots and roots did not follow any particular pattern. Out of the biochemical compositions measured, shoot total protein in plants under the stresses showed a positive significant correlation with SDW, which may be used to screen onion cultivars for drought and salinity stresses. </p> تنش‌های شوری و خشکی ، وزن خشک اندام هوایی و ریشه، سدیم، پتاسیم، کلسیم، پرولین، پروتئین، قند Salinity, Drought, Shoot and root dry weight, Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Proline, Protein, Sugar. 41 52 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-82&slc_lang=fa&sid=1 M. J. Arvin محمدجواد آروین Yes N. Kazemi-Pour نسرین کاظمی ‌پور No