fa تعیین رتبه‌ و پایداری ژنوتیپ‌های عدس دیم با استفاده از آمار ناپارامتری عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p style="DIRECTION: rtl" align="justify">یکی از کاربردهای روش‌های ناپارامتری در اصلاح‌نباتات تعیین نمره ژنوتیپ‌ها در محیط‌های مختلف می‌باشد که به عنوان روشی برای تعیین پایداری به کار برده می‌شود. ژنوتیپ پایدار رتبه‌های مشابهی را در محیط‌های مختلف نشان می‌دهد و دارای واریانس نمره حداقل در محیط‌های مختلف است. در آماره‌های ناپارامتری پایداری برقراری فرض‌های آماری توزیع ارزش‌های فنوتیپی ضروری نیست و استفاده از آنها آسان است. بر این اساس در این تحقیق رتبه 10 ژنوتیپ عدس در 5 منطقه به مدت 2 سال در فصول رشد 1382-1381 تعیین شد. طرح آزمایشی مورد استفاده، بلوک‌های کامل تصادفی با چهار تکرار بود. نتایج تجزیه ناپارامتری آماره‌های NP₅،NP₄، NP₃، NP₂، NP₁و تنارازو به ترتیب ژنوتیپ‌های (9 و 8)، (9، 8 و 1)، (9 و 8)، (9 و 1) و (9 و 1) را پایدارترین ژنوتیپ‌ها معرفی کرد. نتایج آماره‌های ناپارامتری نصار و هان با توجه به نمودار دو طرفه⁽ S_i⁽¹ با میانگین عملکرد، ژنوتیپ‌های شماره 1 و 2 را که در ناحیه اول قرار داشتند دارای پایداری بالا نشان داد. ژنوتیپ‌های شماره 5، 6، 8 و 9 در ناحیه دوم قرار گرفتند که حساسیت بالایی به تغییرات محیطی نشان دادند و عملکرد بالایی در محیط‌های مطلوب داشتند. ژنوتیپ‌های شماره 3 و 4 در ناحیه سوم قرار گرفتند و سازگاری عمومی ضعیفی را در مجموع محیط‌ها نشان دادند. سایر ژنوتیپ‌ها (7 و 10) در ناحیه چهارم قرار گرفتند که سازگاری عمومی متوسط با عملکردی پایین‌تر از میانگین کل دارا بودند. بر این اساس ژنوتیپ‌هایی که در ناحیه اول قرار می‌گیرند به عنوان ژنوتیپ‌های پایدار انتخاب می‌شوند که دارای سازگاری خوب به همه محیط‌ها می‌باشند. اگر هدف تعیین سازگاری باشد، آماره‌های S_i⁽¹⁾i_و⁽ <font style="BACKGROUND-COLOR: #f4f5f7">S</font>_i⁽²نسبت به سایر معیارهای ناپارامتری مورد مطالعه در اولویت هستند. </p> One of the applications of Non-Parametric methods is determination of genotypes rank in different environments, which is also used as a measuring stability. A stable genotype shows similar ranks across different environments and has minimum rank variance in different environments. Non-Parametric Stability Statistics require no statistical assumptions about the distribution of the phenotypic values and are easy to use. This study was carried out to determine the ranks of 10 Lentil genotypes (<i>Lens culinaris Medikus</i>) across ten environments in 2002-2004, using a randomized complete block design with four replications. Analysis of Thennarasu non-parametric statistics showed that genotypes 8 and 9 had high stability by NP₍₁₎ statistic and genotypes 9, 8 and 1 had stable yield in NP₍₂₎ method. Result of the NP₍₃₎statistic was similar to NP₍₁₎ statistic. NP₍₄₎ statistic selected genotypes 9 and 1 as the most stable genotypes and ultimately NP₍₅₎ statistic introduced 9 and 1 genotypes as stable genotypes in this experiment. Also analysis of Nassar and Huhn non-parametric statistics revealed that genotypes 1 and 2 were most stable and well adapted across ten environments. In addition, it was concluded that plots obtained by both mean yield (kg ha-1) vs.S_i⁽¹⁾ and mean yield (kg ha-1) vs. S_i⁽²⁾values could enhance visual efficiency of selection based on genotype × environment interaction. According to these configurations, genotypes in section 1 can be considered as stable and well adapted to all environments, having general adaptable ability. For recognition a daptability,S_i⁽¹⁾ and  S_i⁽²⁾take preferred over other non-parametric statistics. پایداری، ژنوتیپ، عدس، عملکرد، ناپارامتری Stability, Genotype, Lentil; Yield, Non Parametric 93 102 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-822&slc_lang=fa&sid=1 R. Karimizadeh رحمت‌الله کریمی‌زاده Yes M. Safikhani Nasimi منصور صفی‌خانی نسیمی No M. Mohammadi محتشم محمدی No F. Seyyedi فرامرز سیدی No A.A. Mahmoodi علی اکبر محمودی No B. Rostami برزو رستمی No