fa کانی‌شناسی رسی خاک‌ها در چهار ردیف ارضی از مناطق خشک و نیمه‌خشک و ارتباط آن با سینتیک واجذبی فسفر عمومی Ggeneral پژوهشي Research <p align="justify">کانی‌شناسی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های خاک بسته به اقلیم و شرایط شیمیایی خاک روی یک شیب از بالا به پایین تغییر می‌کند. تغییر این ویژگی‌ در مناطق با آب و هوای مختلف متفاوت است و در نتیجه تأثیرهای متفاوتی بر ویژگی‌های خاک می‌گذارد. بنابراین با هدف بررسی تغییر کانی‌شناسی در ردیف‌های ارضی در مناطق خشک و نیمه‌خشک و تأثیر کیفی آن بر واجذبی فسفر خاک مطالعه‌ای در چهار ردیف ارضی در اصفهان به‌عنوان منطقه خشک و چهارمحال و بختیاری به‌عنوان منطقه نیمه‌خشک انجام گرفت. روی هر یک از ردیف‌های ارضی از قسمت‌های بالا، میان و پایین شیب نمونه‌برداری انجام شد. نمونه بالای شیب از خاک روی مواد مادری، نمونه وسط شیب از خاک غیر زراعی و نمونه پایین شیب از خاک زراعی برداشته شدند. برخی از ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی نمونه‌ها و هم‌چنین رس‌های غالب خاک تعیین شدند. سپس سینتیک‌ واجذبی و تغییرات پارامترهای معادلات سینتیکی در طول ردیف‌های ارضی بررسی گردید. نتایج نشان داد در تمام ردیف‌های ارضی مقدار رس،ECe، CEC وpH خاک‌ها به طرف پایین شیب افزایش می‌یابد. در بررسی پراش‌نگارهای پرتو ایکس دیده شد که از موقعیت بالای شیب به طرف پایین شیب از شدت پیک‌های کائولینایت و ایلایت کاسته و بر شدت پیک‌های اسمکتایت و کانی‌های مختلط اسمکتایت-کلرایت افزوده می‌شود. از بین معادلات سینتیکی مورد مطالعه، معادله ایلوویچ به‌دلیل بالا بودن ضریب تشخیص و پایین بودن خطای استاندارد براورد، به‌عنوان بهترین معادله در تشریح روابط بین آزاد شدن فسفر و زمان در خاک‌های مورد مطالعه انتخاب شد. سرعت واجذبی فسفر در ردیف‌های ارضی ناحیه خشک چنین روندی را دنبال کرد: بالای شیب < وسط شیب < پایین شیب. از طرفی سرعت واجذبی فسفر در ردیف‌های ارضی مناطق نیمه‌خشک بیشتر از ردیف‌های اراضی مناطق خشک بود. با توجه به مقادیر بیشتر پارامترهای سینتیکی در قسمت پایین شیب می‌توان نتیجه گرفت سرعت واجذبی فسفر و در نتیجه توانایی خاک‌ها در تأمین فسفر مورد نیاز گیاه به طرف پایین شیب افزایش می‌یابد </p> Mineralogy is one of the most influential soil properties that change from upper- to lower slope positions, depending on the climate differences. Such changes affect soil properties such as phosphorus sorption and desorption processes differently. Therefore, this study was carried out to investigate the clay mineralogy of soils in four toposequences from arid (Isfahan) and semiarid (Chaharmahal Bakhtiari) regions and its effect on soil P release. The soils of three points on each toposequence were sampled as the upper-slope mainly containing parent materials the mid-slope, non-arable lands and the lower-slope, arable lands. Some of soil properties such as clay minerals were determined. Also, trend of P release parameters was studied in four toposequences. Results showed that the amount of clay, cation exchange capacity (CEC), electrical conductivity (EC), and pH of the soils increase down the slope in all toposequences. X-ray diffractograms showed that kaolinite and illite in upper slope and smectite and chlorite in lower slope were the predominant clays. Among the kinetic models examined based on their determination coefficient and standard error, the Elovich equation was chosen to describe the P release kinetics in studied soils. The trend of P desorption rate along the arid toposequences was in the following order: upper-slope < mid-slope < lower-slope. Furthermore, the rate of P desorption in soils of the semiarid toposequences was higher than arid toposequences. Regarding the trend of P rate parameters along the toposequences, it could be concluded that P release rate and the soil capacity to supply P for plants increase toward lower slope. ردیف ارضی، واجذبی فسفرخاک، کانی‌شناسی رسی Toposequence, Soil phosphorus release, Clay mineralogy 153 168 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-873&slc_lang=fa&sid=1 A. Jafari اعظم جعفری Yes H. Shariatmadari حسین شریعتمداری No H. Khademi حسین خادمی No Y. Rezainejad یحیی رضائی نژاد No