fa اثر جهت و تراکم‌های مختلف کاشت بر عملکرد علوفه و دانه سورگوم علفی در بم عمومی Ggeneral پژوهشي Research به‌منظور بررسی اثر تراکم کاشت و جهت کاشت بر رشد رویشی و عملکرد دانه سورگوم علفی، واریته اسپیدفید، آزمایشی در سال 1381 در روستای حسین‌آباد شه کل واقع در 90 کیلومتری جنوب شهرستان بم در استان کرمان انجام گردید. این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. فاکتورهای مورد مطالعه شامل جهت کشت (شمالی جنوبی، شرقی غربی و شمال شرقی جنوب غربی) و تراکم کاشت (110، 90، 70 و 50 هزار بوته در هکتار) بودند. نتایج به دست آمده از تجزیه واریانس داده‌ها نشان داد که جهت کشت اثر معنی‌داری بر عملکرد دانه، وزن هزار دانه، تعداد پنجه، عملکرد علوفه (ماده خشک)، ارتفاع گیاه و قطر ساقه داشت(05/0<p).مقایسه میانگین داده ها نشان داد،بیشترین مقدار کلیه صفات مذکور به استثنای ارتفاع ساقه متعلق به جهت شمالی-جنوبی و کمترین مقدار انها متعلق به جهت شرقی غربی بود.همچنین اختلاف معنی داری بین تراکم های مختلف کاشت از نظر کلیه صفات مورد مطالعه ملاحظه شد(01/0<p).با افزایش تراکم عملکرد دانه،وزن هزار دانه،تعداد پنجه و قطر ساقه کاهش یافتند و بیشترین مقدار این صفات(به استثنای عملکرد دانه)متعلق به تراکم 50 هزار بوته در هکتار و کمترین مقدار انها متعلق به تراکم 110هزار بوته در هکتار بود.عملکرد علوفه(ماده خشک) و ارتفاع ساقه با افزایش تراکم افزایش یافتند. با توجه به نتایج بدست امده بهترین تراکم های کاشت برای حصول حداکثر عملکرد علوفه و دانه در سورگوم در منطقه بم به ترتیب 110و 70 هزار بوته در هکتار و بهترین جهت کاشت،جهت شمالی-جنوبی میباشد. <p> </p> To study the effects of plant densities and planting orientation on the seed and forage yield of sorghum, an experiment was conducted at Hossein- Abad – Shahcal village –90 kilometers south of Bam-in 2002. The experiment was a factorial with randomized complete block deisgn and three replications. The treatments were: orientation with three levels (South-North, East – West, Northeast – Southwest) and plant densities with four levels (50000, 70000, 90000, 110000 plants per hectare). Results of analysis of variance showed that planting orientation had significant effects on seed yield, weight of 1000 seeds, number of tillers, dry matter yield, length and diameter of shoot. Mean comparisons, showed that the maximum and minimum amount of the above mentioned traits except for shoot length was obtained under the North-South and East-West orientations, respectively. Significant differences were also found among densities in terms of all the mentioned traits. Results showed that increasing density decreased seed yield, weight of 1000 seeds, number of tillers and shoot diameter. The highest and lowest values (except of seed yield) were recorded for 50000 and 110000 plants/per hectare, respectively. Dry matter yield and the shoot length increased with increasing density. Based on the results of this experiment, the best plant densities to obtain the highest forage and seed yield are 70000 and 110000 plant per hectare, respectively and the best planting orientation is North-South. تراکم، جهت کاشت، عملکرد دانه، علوفه، سورگوم Plant densities, Plant orientation, Seed yield, Forage, Sorghum. 91 97 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-899&slc_lang=fa&sid=1 S. M. Naser Alavi سید مهدی ناصر علوی Yes M. Shamsaddin saeid محدثه شمس‌الدین سعید No