fa بررسی مقاومت به خشکی گلرنگ‌های بهاره در مناطق مختلف عمومی Ggeneral پژوهشي Research گلرنگ (<em>Carthamus tinctorius</em> L.) بومی ایران بوده و با شرایط آب و هوایی کشور سازگاری خوبی دارد. 16 ژنوتیپ گلرنگ در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در شش ایستگاه تحقیقاتی سرارود (کرمانشاه)، مراغه، قاملو (کردستان)، خدابنده (زنجان)، شیروان (خراسان شمالی) و کوهدشت (لرستان) به‌صورت دو آزمایش جداگانه در شرایط تنش و بدون تنش رطوبتی در بهار کشت گردید. شاخص‌های کمّی مقاومت به خشکی شامل شاخص حساسیت به خشکی (SSI) ، شاخص متوسط محصول‌دهی (MP)، شاخص تحمل به خشکی (STI) ، میانگین هندسی محصول‌دهی (GMP) و شاخص تحمل (TOL) برای عملکرد دانه و نیز پایداری غشای ژنوتیپ‌ها محاسبه گردید. نتایج نشان داد که شاخص تحمل به خشکی (STI) مناسب‌ترین شاخص برای ارزیابی مقاومت به خشکی ژنوتیپ‌ها بوده و برآورد این ضریب از میانگین کل ایستگاه‌ها نشان داد که ژنوتیپ‌های<span dir="ltr">CW-</span><span dir="ltr">4440 </span>،<span dir="ltr">Gila</span>و PI-537598 با بیشترین میزان STI دارای عملکرد بالا در هر دو شرایط رطوبتی بودند. انحراف معیار STI این سه ژنوتیپ نشان داد که Gila پایداری کمتری از نظر این شاخص داشته و نهایتاً دو ژنوتیپ دیگر شایستگی بیشتری برای گزینش داشتند. تجزیه واریانس شاخص پایداری غشای (CMS) نشان داد که بین ژنوتیپ‌ها اختلاف معنی‌داری در سطح احتمال یک درصد وجود دارد. رقم S-541 دارای بیشترین پایداری غشای و رقم KINO-76 دارای کمترین میزان پایداری غشا بود. پایدای غشا با شاخص‌های STI,MP,GMP هم‌بستگی مثبت و معنی‌داری نشان داد. یعنی ژنوتیپ‌های دارای غشای پایدارتر در شرایط واقعی و محیط طبیعی نیز مقاومت به خشکی بالایی نشان داده بودند. بنابراین آزمون پایداری غشا می‌تواند به‌عنوان یک روش سریع برای غربال ژنوتیپ‌ها در مراحل اولیه اصلاحی مورد استفاده قرار گیرد. تجزیه کلاستر براساس سه ضریب مقاومت به خشکی(STI,MP,GMP)، پایداری غشا (CMS) و عملکرد در دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی ژنوتیپ‌های تحت بررسی را به سه گروه تقسیم نمود. گروه‌بندی حاصل از تجزیه کلاستر نیز توانست چهار ژنوتیپ برتر <span dir="ltr">CW-</span><span dir="ltr">4440 </span>،<span dir="ltr">PI-</span><span dir="ltr">537598</span>،<span dir="ltr"> Gila</span>و S-541 را شناسایی کرده و تأکیدی بر نتایج حاصل از دیگر روش‌ها بود. Safflower (<em>Carthamus tinctoius</em> L.) is an Iranian native crop that is adapted to different environmental conditions of this country. Sixteen safflower varieties/lines were spring-planted in 6 research stations including Sararood (Kermanshah), Maragheh, Ghamlo (Kordestan), Khodabandeh (Zanjan), Shirvan (North Khorasan)and Khohdasht (Lorestan) with and without drought stress conditions each in a RCBD with 3 replications. Some drought resistante indices including Mean of Productivity (MP), Geometric Mean of Productivity (GMP), Tolerance (TOL), Stress Tolerance Index (STI), Stress Susceptibility Index (SSI) for seed yield and genotypes Cell Membrane Stability (CMS) were calculated. Results showed that STI was the most appropriate index to identify drough resistant genotypes. Estimation of STI from mean of all stations revealed that Gila, CW-4440 and PI-537598 with high STI showed high seed yield in both stress and non-stress conditions. Caculation of STI standard deviation for these genotypes showed that Gila had less STI stability over the locations than other two genotypes so, CW-4440 and PI-537598 are more stable in drought stress resistance. Analysis of variance for cell membrane stability (CMS) of genotypes showed the significant differences in 1% level of probability between genotypes. S-541 had the highest and Kino-76 had the lowest CMS. There were significant and strong correlations between STI, MP and GMP with CMS namely, genotypes with more stable membrane having more drought resistance in field condition. So, cell membrance stability can be a useful and fast method to screen germplasm and identify drought resistant genotypes. Cluster analysis based on STI,MP,GMP, CMS and seed yield in both stress and non-stress conditions divided genotypes into 3 groupes. Results of clustering also identified S-541, Gila, CW-4440 and PI-537598 as 4 superior genotypes and confirmed the results of other methods. گلرنگ، شاخص‌های مقاومت به خشکی، عملکرد دانه، پایداری غشا Safflower, Drought resistance indices, Seed yield, Cell membrane stability. 403 415 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-926&slc_lang=fa&sid=1 S.S. Pourdad سیدسعید پورداد Yes K. Alizadeh خشنود علیزاده No R. Azizinegad رضا عزیزی نژاد No A. Shariati عبداله شریعتی No M. Eskandari مسعود اسکندری No M. Khiavi مجید خیاوی No E. Nabatee عزت‌اله نباتی No