fa تنوع آللی ژن‌های سختی دانه (پوروایندولین<i> a</i> و <i> b </i> ) در گندم‌های تجاری و بومی ایران عمومی Ggeneral پژوهشي Research سختی دانه یکی از مهم‌ترین خصوصیات کیفی گندم نان است که به‌وسیله آن طبقه‌بندی تجاری و نوع فرآورده نهایی تعیین می‌گردد. این صفت به وسیله دو ژن کاملاً پیوسته پوروایندولین <em>a</em> و پوروایندولین <em>b</em> کنترل می‌شود. آلل‌های نوع وحشی این دو مکان ژنی موجب فنوتیپ بافت دانه نرم می‌شوند و بروز جهش در هر یک از این دو مکان ژنی باعث سخت شدن بافت دانه می‌گردد. به دلیل اهمیت این صفت، 61 رقم تجاری و 92 توده بومی خالص ایرانی برای شناسایی چهار نوع آلل سختی مورد مطالعه قرار گرفتند. تعیین ارزش سختی دانه و گروه‌بندی به‌وسیله سیستم خصوصیات تک دانه انجام پذیرفت. شناسایی آلل‌های کنترل کننده سختی دانه توسط تکثیر با آغازگرهای اختصاصی و هم‌چنین تکنیک توالی‌های چند‌شکل حاصل از برش فرآورده تکثیریافته انجام گرفت. نمونه‌ها در سه دسته سخت، مخلوط و نرم قرار گرفتند، که فراوانی آنها در ارقام تجاری به ترتیب 6/65، 6/19 و 8/14 درصد و در توده‌های بومی 7/58، 13 و 3/28 درصد بود. از چهار آلل مورد مطالعه فقط سه نوع آلل در گندم‌های مذکور دیده شد. آلل <em>Pina-D1b</em> در 18 رقم، آلل <em>Pinb-D1b</em> در 5 رقم و آلل <em>Pinb-D1e</em> فقط در رقم کویر از گندم‌های سخت تجاری یافت شد و در گندم‌های سخت توده بومی فقط دو توده حامل آلل <em>Pinb-D1b</em> بودند. آلل <em>Pinb-D1c</em> در هیچ یک از نمونه‌ها دیده نشد. گندم‌های حامل آلل <em>Pina-D1b</em> ارزش سختی دانه معنی‌دار بالاتری نسبت به گندم‌های حامل آلل <em>Pinb-D1b</em> نشان دادند. به نظر می‌رسد این ژن‌ها و روش‌های مورد استفاده می‌توانند کمک مؤثری به انتخاب سختی دانه در برنامه‌های به‌نژادی گندم نمایند. Kernel hardness is one of the most important characterizations on end-use quality of bread wheat and also used for their marketing classification. Kernel texture, mainly controlled by one major locus (Ha) located on the short arm of chromosome 5D. Two tightly linked genes as puroindolin a , and b covered by this major locus and designed as <em>Pina</em> and Pinb respectively. When both puroindolines are in their ‘functional’ wild state, grain texture is soft. When either of the puroindoline alleles is absent or alter by mutation, then the result is hard texture. In this study, 61 Iranian commercial cultivars and 92 landraces were investigated for their kernel hardness and puroindoline alleles using SKCS and, PCR and cleaved amplified polymorphic sequences (CAPS) techniques respectively. Specific primers were used to amplify <em>Pina</em> and <em>Pinb</em>. The results indicated that frequency of hard, mixed and soft genotypes were 65.6, 19.6 and 14.8% respectively, in commercial cultivars and 58.7, 13 and 28.3% in landraces varieties. Among hard type of commercial cultivars, 18 and 5, genotypes have identified as <em>Pina</em>-D1b and <em>Pinb</em>-D1b respectively. Kavir was only cultivar with <em>Pinb</em>-D1e allele. <em>Pinb</em>-D1b allele was identified in two hard types of landrace varieties. Surprisingly,<em> Pinb</em>-D1c was not found in any varieties. Influence of the above proindoline alleles on kernel hardness showed that the SKCS hardness index of <em>Pina</em>-D1b was significantly higher than that of <em>Pinb</em>-D1b. Our knowledge about the genetic basis of kernel hardness could provide useful information in breeding programs of bread wheat. پوروایندولین، سختی دانه، گندم Grain hardness, Puroindoline, Triticum , Wheat. 649 656 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-946&slc_lang=fa&sid=1 KH. Malekzadeh خلیل ملک زاده Yes F. Shahriari فرج اله شهریاری No M. Farsi محمد فارسی No E. Mohsenifard احسان محسنی فرد No