fa توسعه و کاربرد مدل رایانه‌ای مدیریت و برنامه‌ریزی آبیاری مزرعه گندم بر اساس بیلان آب در خاک و بارش مؤثر عمومی Ggeneral پژوهشي Research استفاده بهینه از نزولات جوی، منجر به توسعه سطح زیر کشت و امکان تخصیص منابع آب موجود به مصارف دیگر می‌گردد که در نهایت منجر به توسعه اقتصادی خواهد شد. یکی از روش‌های مؤثر در این زمینه، استفاده از مدل‌های شبیه‌سازی مدیریت آب خاک و زمان‌بندی آبیاری می‌باشد. در این پژوهش مدل رایانه‌ای برای مدیریت و برنامه‌ریزی آبیاری مزارع بر اساس بیلان آب خاک و بارش، که قبلاً تهیه شده بود، تکمیل گردید و برای مزرعه گندم در منطقه باجگاه به کار برده شد. هم‌چنین تأثیر مقدار ذخیره رطوبت در حداکثر عمق خاک ناحیه ریشه در مقدار آب آبیاری بررسی شد. مدل مورد نظر در محیط برنامه‌نویسی Visual Basic .Net نوشته شده است. مدل تهیه شده برای 13 سال آمار هواشناسی منطقه باجگاه که کامل‌تر بودند، به کار برده شد. مدل در دو حالت که باران مؤثر کمبود رطوبتی خاک (نسبت به حالت ظرفیت زراعی) تا حداکثر عمق ریشه را جبران می‌نماید (حالت دوم) نسبت به حالتی که باران مؤثر تنها کمبود رطوبتی خاک تا عمق ریشه روزانه را جبران می‌کند(حالت اول) اجرا شد. در حالت دوم، مقدار آب آبیاری و تعداد دفعات آبیاری نسبت به حالت اول کاهش یافته است. چنانکه میانگین مقدار آبیاری فصلی از 8/706 به 2/569 میلی‌متر و میانگین تعداد دفعات آبیاری فصلی از 8 بار به 6 بار کاهش یافته‌اند. هم‌چنین میانگین نسبت باران مؤثر به کل مقدار باران از 31/46 درصد به 6/73 درصد افزایش یافته است. با احتمال 80%، در حالت اول با احتساب 9/108 میلی‌متر بارش مؤثر نیاز به 9 بار آبیاری و 7/757 میلی‌متر آب آبیاری نیاز است و در حالت دوم با احتساب 7/236 میلی‌متر بارش مؤثر به 7 بار آبیاری و 9/636 میلی‌متر آب آبیاری نیاز است. با احتمال 50% ، در حالت اول با احتساب 6/165 میلی‌متر بارش مؤثر به 8 بار آبیاری و 6/712 میلی‌متر آب آبیاری نیاز است و در حالت دوم با احتساب 1/292 میلی‌متر بارش مؤثر به 6 بار آبیاری و 1/545 میلی‌متر آب آبیاری نیاز است. در نهایت نشان داده شد که با استفاده از اصول ساده مدیریتی می‌توان از مصرف بیش از اندازه آب آبیاری جلوگیری نمود. Optimum management of water use in agriculture results in higher cultivated areas or enhances the share of water for municipal and industrial uses leading to economic development of a country. One of the effective methods in optimum water management is irrigation scheduling by using models which simulate water content in soils. In this study, a previously prepared model for irrigation water scheduling was modified to calculate daily effective rain, soil water content and deficiency. The model was applied for winter wheat field in Bajgah area using 13 years of local meteorological data. Furthermore, the effect of water storage in the soil profile on the amount and frequency of irrigation was examined. This model was written in Visual Basic.Net programming software. The model was run under two assumptions: 1) the effective rain compensates water deficiency of soil down to daily root depth and the excess water is assumed as deep percolation (case I) 2) the effective rain compensates water deficiency of soil down to maximum root depth and the excess water is assumed as deep percolation (case II). The results show that the amount and the frequency of irrigation in case 2 is less than case 1. Average amount and number of irrigation events decreased from 706.8 (mm) and 8 in case I to 569.2 and 6.4 in case II. The average relative percentage of effective rain increased from 45.2 % in case I to 76.9% in case II. The effective rain is 108.9 mm and the amount and number of irrigation events is 9 and 757.7 mm, respectively in case I (at probability level of 80%). The effective rain is 236.7 mm and the amount and number of irrigation events is 636.9 mm and 7.2, respectively in case II (at probability level of 50%). The effective rain is 165.6 mm and the amount and number of irrigation events is 712.6 mm 8, respectively in case I. The effective rain is 292.1 mm and the amount and number of irrigation events is 545.1 and 6, respectively in case II. بارش مؤثر، کمبود رطوبتی خاک، تبخیر- تعرق، بیلان آب در خاک Effective rain, Soil water deficiency, Evapotranspiration, Soil water balance 1 12 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-306-1&slc_lang=fa&sid=1 M Mahbod مهدی مهبد mahbod001@yahoo.com Yes Alireza Sepaskhah علیرضا سپاسخواه No Marzih Monfared مرضیه منفرد No