fa اثر آتش‏سوزی جنگل و سوزاندن پسمان زراعی بر تغییرات کانی‌های رسی و برخی ویژگی‌های فیزیکو- شیمیایی لایه‌های سطحی خاک عمومی Ggeneral پژوهشي Research آتش به صورت گسترده برای تمیز کردن مزارع در ایران استفاده می‏شود در حالی که اطلاعات کمی از اثر آن بر خصوصیات خاک به ویژه خصوصیات مینرالوژیکی خاک در دسترس می‏باشد. تحقیق حاضر به منظور ١) مقایسه برخی از ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی خاک سوخته و نسوخته و ٢) بررسی امکان تحول کانی‌های موجود در لایه سطحی خاک بر اثر افزایش دما صورت گرفت. نمونه‏ها از عمق 5- 0 و 15- 5 سانتی‏متری قسمت سوخته و نسوخته یک خاک زراعی در منطقه تخت‏ جمشید و خاک جنگل بمو که در آنها آتش‏سوزی رخ داده بود با 4 تکرار برداشته شدند. تجزیه‌های فیزیکوشیمیایی روی نمونه‌های نسوخته و سوخته صورت گرفت. هم‌چنین کانی‏های موجود در جزء رس خاک‌ها در عمق 5-0 سانتی‌متری خاک نسوخته و سوخته و نمونه‌های خاک تیمار شده در دماهای 300 و 600 درجه سانتی‌گراد به مدت 2، 4، 8 و 12 ساعت در آزمایشگاه، توسط دستگاه پراش پرتو ایکس مطالعه گردید. در ناحیه جنگلی پ‏هاش و شن در عمق 5- 0 سانتی‏متری خاک سوخته افزایش یافت در صورتی که مقدار فسفر و پتاسیم قابل جذب در هر دو عمق نمونه‏برداری خاک جنگلی افزایش نشان داد. در خاک زراعی تغییرات خواص فیزیکی و شیمیایی در اثر آتش‏سوزی از نظر آماری معنی‏دار نبود. نتایج حاصل از پراش پرتو ایکس کاهش شدت پیک‏های کلریت و ایلیت در نمونه ‏خاک‌های زراعی و جنگلی سوخته را نشان داد. در تیمار دمایی ٣٠٠ درجه سانتی‌گراد اعمال شده در مدت زمان‌های متفاوت کلریت و ایلیت با مقدار نسبی کمتر نسبت به خاک نسوخته در هر دو منطقه نمونه‌برداری شده مشاهده شد در حالی که در تیمار دمایی ٦٠٠ درجه سانتی‌گراد با زمان‌های ٨ و ١٢ ساعت، پیک‌های مربوط به کلریت و ایلیت بر خلاف زمان‌های ٢ و ٤ ساعت مشاهده نشد. پیک کوارتز در خاک جنگلی و زراعی سوخته و تیمارهای دمایی ٣٠٠ و ٦٠٠ درجه سانتی‌گراد بدون تغییر مشاهده شد. Fire is widely used to clear farms in Iran, while there is little information regarding the effects of fire on the characteristics, especially mineralogy of soils. The objectives of the present study were to 1) compare some physico-chemical properties of burned and unburned soils and 2) evaluate minerals transformation in top soil layer resulting from increasing temperature. Soil samples were taken from 0-5 and 5-15 cm depths of two burned places, an agricultural soil from Takht-e-Jamshid area and Bamoo forest, in four replications. Physico-chemical analyses were carried out on burned and unburned samples. X-ray diffraction technique was used to identify minerals of clay fraction in 0-5 cm depth burned and unburned soil, and also to compare transformation of minerals (if any) after heating at 300˚C and 600˚C for 2, 4, 8 and 12 h. Burning increased soil pH and sand sized fraction in 0-5 cm, and P and K in both depths of Bamoo forest. Changes in soil properties of agricultural filed were negligible. XRD analyses showed the reduction in the intensity peaks of chlorite and illite after burning. Lower relative quantity of chlorite and illite was observed in various times of 300˚C treatment in comparison to control, while they were not observed in 8 and 12 h of 600˚C. No change was observed in the peak of quartz in forest and field soils after burning and after various heat treatments. مینرالوژی، دمای آتش، کانی‏های رس، خاک جنگل، خاک زراعی Mineralogy, Fire temperature, Clay minerals, Forest soil, Agricultural soil. 99 110 http://jstnar.iut.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-312-1&slc_lang=fa&sid=1 R Molavi رویا مولوی No M Baghernejad مجید باقرنژاد No E Adhami ابراهیم ادهمی eadhami@gmail.com Yes